Foto: RT

Svaki pažljivi čitalac, dakle onaj koji se ne bavi umjetnošću kao svojom životnim pozivom, ukoliko prelista udžbenik Likovne umjetnosti za I ili II razred gimnazije u Crnoj Gori autori: Aleksandar Čilikov i (Olivera Ivanović), zapaziće da pored opštih teoretskih pojmova karakterističnih za svijet likovne kulture, ne postoji niti jedan pojam koji karakteriše umjetnost islama, kao što je na primjer – arabeska.

Naravno, da bi se obrađivao ovaj pojam, neophodno je bilo obraditi i samu islamsku umjetnost u okviru poglavlja Umjetnost srednjeg vijeka. Ovo je jedini udžbenik te vrste na ex-yu prostorima (za koji ja znam), čiji autori ne obrađuju ovu tematiku – umjetnost islama.

OBRAĐIVATI VIZANTIJSKU UMJETNOST, A POSLIJE TOGA NE POMENUTI ISLAMSKU UMJETNOST U SVIJETU, SKORO JE NEMOGUĆE.

Naravno, isti je slučaj i sa romanikom i gotikom, jer su, a posebno gotika, bile pod direktnim uticajem islamske umjetnosti i arhitekture koja je na evropskom tlu doživljava svoj procvat u VIII i IX vijeku, u tada arapskoj Španiji.

Pomenućemo samo Veliku džmiju u Kordobi i palatu Alhambra u Granadi, a njihovu umjetničku vrijednost slijede mnogi drugi spomenici islamske kulture koji su uticali na dalji tok umjetnosti u svijetu uopšte.

Dakle, u ovom udžbeniku nema ni riječi o biserima islamske umjetnosti i arhitekture kao što su, pored pomenutih, i Tadž Mahal u Akri, Selimija džamija u Edrenama, Al Aksa i druge.

Istina je da se u ovom udžbeniku pominje islamska umjetnost, ali samo u poglavlju Kratak pregled crnogorske istorije likovne umjetnosti, i to u svega dvije rečenice: “Djelimična islamizacija crnogorskih teritorija, doprinijela je razvoju, slabo proučene i dobrim dijelom zapostavljene islamske kulture. Remek djelo arhitekture i slikarstva, predstavlja Husein-pašina džamija u Pljevljima, građena i slikana u XVI vijeku”( 82.str.).

***

Stoga se izvodi zaključak da je (za neupućene) nastala i nedovoljno proučavana samo ovdje, kod nas, u Crnoj Gori i nigdje više u svijetu. Kada smo već kod ovog poglavlja, trebalo bi skrenuti pažnju, da u dijelu teksta koji obrađuje savremenu crnogorsku likovnu umjetnost, nije pomenut ni jedan autor bošnjačke nacionalnosti u periodu XX vijeka.

A, kada je u pitanju udžbenik iz čijeg se sadržaja obrazuju generacije mladih ljudi, je bilo da budu obrađeni likovni stvaraoci koji su za razvoj likovne kulture i umjetnosti dali nemjerljiv doprinos. Spomenimo Behaudina Selmanovića iz Pljevalja, koji je četrdesetih godina završio Akademiju likovnih umjetnosti u Zagrebu i bio jedan od istaknutijih slikara u BiH sredinom XX vijeka. Tu je i prof. Hilmija Ćatović iz Rožaja, koji je pedestih godina završio slikarstvo u Beogradu i jedan je od osnivača Akademije likovnih umjetnosti u Prištini. On je svakako najznačajniji umjetnik bošnjačkog naroda u Crnoj Gori u XX vijeku. Znajući da je umjetnost, ma koja bila (književnost, arhitektura, slikarstvo, muzika…) krajnji odraz duha i duhovnosti čovjeka kao najsavršenijeg bića, i da je kao takva najveća vrijednost ljudskog roda, i da ne prihvata međe i ne poznaje granice vremena i prostora, te znajući da Bošnjacima u Crnoj Gori, po programu Ministrarstva prosvjete pripada 20% zastupljenosti njihove nacionalne kulture, koju u osnovi čini islamska umjetnost, nužno je da ista bude programski i sadržajno zastupljena u zvaničnim udžbenicima koji su u školskom programu za cijelu Crnu Goru.

Naravno, sve sa ciljem da učenici u cijeloj Crnoj Gori upoznaju umjetnost islama u svom okruženju i svijetu, kao tekovinu svjetske kulturne baštine ali i da spoznaju da između vizantijske i romaničko-gotičke umjetnosti postoji važan civilizacijski sloj umjetnosti, koji je „slučajno” samo pomenut u udžbenicima Likovne umjetnosti za I i II razred opšte gimnazije.

***

Poznajući i udžbenike za Likovnu kulturu za osnovno obrazovanje u Crnoj Gori, da se primijetiti slična zastupljenost ove tematike. U udžbeniku za VI razred, u poglavlju Slikarske tehnike, postoji reprodukcija kupole Husein-pašine džamije, i ništa više. U udžbeniku za VII razred, u poglavlju Likovni ukras (ornamenti), takođe reprodukcija Huseinpašine džamije i jedna rečenica o arabesci.

***

U udžbeniku za VIII razred, u poglavlju o grafici, pominje se ime bošnjačkog grafičara, Emira Dragulja, i to je sve. Sa blagovremenim i valjanim upoznavanjem umjetnosti i kulture jednog naroda (bilo kojeg), u ovom slučaju bošnjačkog, u svijesti mladih generacija stvara se potpunija i jasnija slika o kulturološkim vrijednostima, jer od toga i kultura i društvo u cjelini mogu imati samo koristi.

Piše: mr Aldemar Ibrahimović

RT (tekst preuzet iz časopisa KAZIVART broj 2)